Giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) đang bùng nổ tại Việt Nam nhờ chương trình phổ thông mới và các cuộc thi robot. Nhưng nhiều phụ huynh lo lắng: “STEM có quá khó với con?”. Bài viết này phá vỡ định kiến, cung cấp lộ trình học tập trải nghiệm, trực quan theo từng cấp học – từ STEM cho trẻ mầm non đến THPT – giúp trẻ phát triển tự nhiên mà không áp lực.

Phá vỡ định kiến “STEM quá khó”

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, thuật ngữ “giáo dục STEM” (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) đã trở thành một chủ đề trung tâm trong các cuộc thảo luận về giáo dục tại Việt Nam. Từ các chính sách vĩ mô của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm tích hợp STEM vào chương trình giáo dục phổ thông mới, đến sự bùng nổ của các trung tâm đào tạo và cuộc thi robot, STEM hiện diện như một xu hướng tất yếu, một tấm vé thông hành đến tương lai cho thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, song hành với sự phổ biến này là một nỗi lo không hề nhỏ trong cộng đồng phụ huynh: liệu STEM có “quá khó” với con mình?

Nỗi lo của phụ huynh về chương trình STEM phức tạp

Phụ huynh thường hình dung STEM là mã lệnh rối rắm, robot tinh vi hay công thức trừu tượng. Áp lực “cuộc đua công nghệ” khiến cha mẹ sợ con thiếu năng khiếu sẽ bị tụt hậu.

Chìa khóa: Học qua trải nghiệm và trực quan

STEM tập trung tư duy giải quyết vấn đề, không nhồi nhét kiến thức. Điều chỉnh độ khó theo phát triển theo lứa tuổi: Trẻ 4 tuổi pha màu nước; 17 tuổi lập trình AI.

Giai đoạn mầm non (3-5 Tuổi): STEM cho trẻ mầm non – khơi dậy tò mò

Ở cấp độ mầm non, giáo dục STEM không phải là những bài học cấu trúc phức tạp, mà là một sân chơi rộng lớn để nuôi dưỡng phẩm chất quan trọng nhất của một nhà khoa học tương lai: sự tò mò. Đây là giai đoạn vàng để biến những câu hỏi “Tại sao?” không ngừng của trẻ thành những trải nghiệm khám phá đầu đời, đặt nền móng vững chắc cho tình yêu học hỏi.

Mục tiêu:

“Chơi để học”, kích thích giác quan qua quan sát, thử nghiệm.

Phương pháp:

Trò chơi mở với vật liệu quen thuộc; phụ huynh gợi hỏi thay vì trả lời.

Ví dụ thực tiễn Việt Nam:

• Khoa học: Thả lá cây/viên sỏi vào nước quan sát chìm/nổi; gieo hạt đỗ xanh theo dõi nảy mầm; quan sát đàn kiến tha mồi.
• Công nghệ: Dùng kéo an toàn cắt giấy; kính lúp soi lá; điều khiển Bee-Bot theo ô vuông.
• Kỹ thuật: Xây cầu ống hút cho ô tô đồ chơi qua; tháp kẹo dẻo/tăm tre; thuyền từ chai nhựa tái chế.
• Toán: Đếm cầu thang; nhận hình khối gỗ; sắp sỏi lớn-bé; phân loại lá theo màu/hình.

Kết quả: Xây dựng tình yêu học hỏi, không áp lực.

Giai đoạn tiểu học (6-11 Tuổi): STEM Tiểu học – Kết nối kiến thức thực tế

Bước vào bậc tiểu học, trẻ bắt đầu có khả năng tư duy logic và hệ thống hơn. Đây là giai đoạn lý tưởng để chuyển từ những khám phá ngẫu hứng sang các dự án có cấu trúc, giúp trẻ thấy được mối liên kết mật thiết giữa kiến thức sách vở và ứng dụng trong đời sống thực tế. Câu hỏi trọng tâm dần chuyển từ “Tại sao?” sang “Làm thế nào?”.

Mục tiêu: 

Liên kết môn học qua dự án, rèn kỹ năng nhóm.

Phương pháp: 

Học qua dự án (Project-Based Learning) – giao thử thách thực tiễn.

Ví dụ Việt Nam:

• Khoa học: Làm sữa chua (lên men); vườn rau sân thượng (quang hợp).
• Công nghệ: Lập trình Scratch truyện “Tấm Cám”; đèn lồng LED Trung Thu.
• Kỹ thuật: Ô tô bóng bay; máy lọc nước mini; mô hình Cầu Rồng/Chùa Một Cột.
• Toán: Đo cắt chính xác; tính diện tích thùng xốp; tọa độ Scratch.

Kết quả: Trẻ thấy ý nghĩa kiến thức qua sản phẩm hữu hình, tăng tự tin.

Giai đoạn THCS (12-15 Tuổi): Phát triển tư duy phản biện

Bước vào lứa tuổi thanh thiếu niên, học sinh cấp Trung học cơ sở (THCS) có sự phát triển vượt bậc về khả năng tư duy trừu tượng, logic và phân tích. Đây là thời điểm chín muồi để giáo dục STEM chuyển từ việc “tạo ra sản phẩm” sang “giải quyết vấn đề”. Khẩu hiệu “Học đi đôi với hành” được nâng lên một tầm cao mới, sâu sắc và có hệ thống hơn, tập trung vào việc rèn luyện tư duy phản biện.

Mục tiêu: 

Giải quyết vấn đề phức tạp qua nghiên cứu.

Phương pháp: 

Quy trình thiết kế kỹ thuật (Arduino/Micro:bit); thu thập dữ liệu.

Ví dụ Việt Nam:

• Khoa học & Công nghệ: Nhà kính thông minh (cảm biến IoT, nông nghiệp cao).
• Kỹ thuật: Máy rửa tay tự động (post-COVID); tuabin gió mini tái chế.
• Toán: Biểu đồ dữ liệu cảm biến; tối ưu cánh quạt hình học.

Kết quả: Trẻ thành người giải quyết vấn đề thực tế.

Vai trò của phụ huynh: Không cần là “chuyên gia”, chỉ cần là “người đồng hành”

Để con không cảm thấy áp lực, cha mẹ nên đóng vai trò là người hỗ trợ:

Tạo môi trường: Biến căn bếp hay góc vườn thành một “phòng thí nghiệm” nhỏ.

Chấp nhận thất bại: Hãy để con thử sai. Trong STEM, một lần thử nghiệm hỏng là một lần học được cách làm đúng.

Cung cấp công cụ: Đầu tư vào các bộ kit STEM hoặc các khóa học uy tín phù hợp với năng lực của con

Tổng kết: STEM là hành trình, không phải đích đến

STEM là hành trình, không phải đích đến Giáo dục STEM là một con dốc thoải, giúp trẻ leo lên đỉnh cao tri thức một cách bền vững. Khi được tiếp cận đúng cách, STEM không hề khó, mà là một hành trình khám phá đầy màu sắc và niềm vui.

Bạn có biết? Các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp và sự kiên trì là những “phần thưởng” lớn nhất mà STEM mang lại, bất kể sau này con có trở thành kỹ sư hay một nhà quản lý.

Lời kết: Hãy trang bị cho con tư duy làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ làm chủ con. Đừng đợi đến khi tương lai gõ cửa mới bắt đầu chuẩn bị. Mỗi trải nghiệm STEM nhỏ bé hôm nay chính là viên gạch vững chắc nhất xây nên sự tự tin và thành công của con ngày mai.