Từ lừa đảo đến bắt nạt mạng: Bức tranh rủi ro internet với trẻ em năm 2025
Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Internet không còn đơn thuần là công cụ giải trí hay học tập, mà đã trở thành “hệ sinh thái sống” mặc định của thế hệ Alpha và Gen Z. Tuy nhiên, sự dịch chuyển số hóa toàn diện này đang diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của các biện pháp bảo vệ, tạo ra những khoảng trống an ninh nghiêm trọng. Bài viết này cung cấp một góc nhìn hệ thống, dựa trên dữ liệu và khoa học hành vi, về thực trạng an ninh mạng cho trẻ, giúp phụ huynh hiện đại nhận diện nguy cơ và định hướng giải pháp bảo vệ con em mình.
Năm 2025 – Khi rủi ro internet không còn là giả định
Đã qua rồi thời kỳ chúng ta tranh luận về việc “có nên cho trẻ tiếp cận Internet hay không”. Bước sang năm 2025, không gian số đã chính thức trở thành không gian mặc định, nơi thế hệ Alpha và Gen Z sinh trưởng và phát triển song hành với thế giới thực. Tuy nhiên, sự phổ cập thiết bị thông minh với tốc độ chóng mặt đang tạo ra một độ trễ nguy hiểm giữa khả năng tiếp cận công nghệ và năng lực kiểm soát rủi ro. Để giải quyết bài toán an ninh mạng cho trẻ, trước tiên, chúng ta cần nhìn nhận thẳng thắn vào sự thay đổi cấu trúc của môi trường số và những “điểm mù” trong nhận thức của chính các bậc phụ huynh hiện đại.
Internet năm 2025: Môi trường “mặc định” của trẻ em
Nếu như một thập kỷ trước, việc tiếp cận Internet của trẻ em thường bị giới hạn bởi thời gian và thiết bị (máy tính để bàn của gia đình), thì đến năm 2025, khái niệm “online” và “offline” gần như đã bị xóa nhòa. Theo các quan sát xã hội học, trẻ em hiện nay tiếp cận không gian số từ bậc tiểu học, thậm chí là mầm non, thông qua các thiết bị cá nhân hóa như điện thoại thông minh, máy tính bảng và đồng hồ thông minh.
Internet đã chuyển hóa từ một “công cụ bổ trợ” sang một “không gian sống thứ hai”. Tại đây, trẻ em không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn thiết lập các mối quan hệ xã hội, xây dựng danh tính và thậm chí là thực hiện các giao dịch kinh tế (mua bán vật phẩm game). Sự gắn kết mật thiết này đồng nghĩa với việc mọi rủi ro trên không gian mạng đều có tác động trực tiếp và tức thời đến đời sống thực của trẻ.
Xem thêm: An ninh mạng cho trẻ: Bức tranh 2021–2025 và hành động cần thiết của phụ huynh
Nghịch lý của phụ huynh hiện đại: Có công nghệ nhưng thiếu khung nhận diện
Phụ huynh thế kỷ 21, đặc biệt là nhóm có trình độ tri thức cao, thường rất tự tin về khả năng sử dụng công nghệ của mình. Tuy nhiên, đang tồn tại một “khoảng cách nhận thức” (Cognitive Gap) đáng lo ngại trong vấn đề an ninh mạng cho trẻ.
Phần lớn phụ huynh đều “nghe nói” Internet nguy hiểm, nhưng sự hiểu biết này thường rời rạc và thiếu tính hệ thống. Họ có thể biết cách cài đặt phần mềm kiểm soát thời gian, nhưng lại lúng túng khi con đối mặt với các đòn tâm lý chiến phức tạp như thao túng cảm xúc (Gaslighting) hay dụ dỗ trực tuyến (Cybergrooming). Rủi ro mạng đối với họ thường được nhìn nhận như những “sự cố cá biệt” (xảy ra với con nhà người khác), thay vì nhìn nhận nó như một vấn đề có tính hệ thống, lặp lại theo các mô hình hành vi cụ thể mà tội phạm mạng đã dày công nghiên cứu để nhắm vào tâm lý trẻ em.
Bức tranh tổng thể rủi ro internet với trẻ em 2024–2025
Để giải quyết vấn đề, trước tiên chúng ta cần định lượng và định hình nó dựa trên các dữ liệu xác thực.
Dữ liệu và Báo cáo quốc tế: Sự dịch chuyển của nguy cơ
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong các báo cáo gần đây về “Trẻ em trong môi trường kỹ thuật số” đã chỉ ra xu hướng đáng báo động: Trẻ em đang tiếp cận Internet ở độ tuổi ngày càng nhỏ, nhanh hơn nhiều so với tốc độ phát triển năng lực nhận thức và tự vệ của các em.
Trong khi đó, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) liên tục cảnh báo về sự gia tăng của các hình thức bạo lực phi vật lý. Không gian mạng đã trở thành môi trường mới cho các hành vi xâm hại, nơi kẻ xấu có thể tiếp cận trẻ em ngay trong phòng ngủ của chúng mà không cần vượt qua bất kỳ rào cản vật lý nào.
Bối cảnh Việt Nam: Tốc độ phổ cập vượt xa giáo dục an toàn
Tại Việt Nam, số liệu từ Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC) và các khảo sát xã hội học (như báo cáo trên báo Tiền Phong năm 2025) cho thấy một thực tế gai góc:
- Hơn 53% trẻ em Việt Nam từng tiếp xúc với nội dung độc hại (bạo lực, khiêu dâm, tin giả).
- Khoảng 40% trẻ em thừa nhận từng bị đe dọa hoặc lừa đảo trực tuyến.
Các cảnh báo từ Bộ Khoa học và Công nghệ cũng nhấn mạnh rằng các mã độc và nội dung xấu không còn hiển hiện rõ ràng mà được lồng ghép tinh vi vào các ứng dụng, video dường như vô hại dành cho trẻ em. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác an ninh mạng cho trẻ, khi các biện pháp kiểm duyệt truyền thống không còn bắt kịp sự biến tướng của nội dung số.
Nhóm rủi ro 1: Lừa đảo mạng trẻ em
Khi nhắc đến việc trẻ em bị lừa đảo, dư luận thường có xu hướng đổ lỗi cho nạn nhân là “ngây thơ” hay “thiếu hiểu biết”. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học tội phạm, các vụ lừa đảo mạng trẻ em là kết quả của những kịch bản thao túng tâm lý (Social Engineering) cực kỳ tinh vi.
Các hình thức phổ biến
Theo ghi nhận từ báo CafeF và VTV, các hình thức lừa đảo nhắm vào trẻ em tại Việt Nam đã được “địa phương hóa” để phù hợp với hành vi tiêu dùng số của giới trẻ:
- Lừa đảo trong Game Online (Game Scams): Đây là hình thức phổ biến nhất. Kẻ gian dụ dỗ trẻ trao đổi vật phẩm, skin (trang phục nhân vật), hoặc hứa hẹn “nạp quân huy/kim cương giá rẻ” để chiếm đoạt tài khoản hoặc mã thẻ cào.
- Bẫy “Việc nhẹ lương cao”: Đánh vào nhu cầu khẳng định bản thân và kiếm tiền sớm của trẻ vị thành niên (13-16 tuổi). Các chiêu bài như “tuyển mẫu nhí”, “cộng tác viên xem video TikTok kiếm tiền” thường dẫn đến việc trẻ bị lừa chuyển tiền cọc hoặc đánh cắp thông tin danh tính.
- Mạo danh và Chiếm đoạt tài khoản: Giả danh bạn bè, admin group hoặc người nổi tiếng để gửi các đường link độc hại (Phishing), yêu cầu bình chọn hoặc đăng nhập để nhận quà, từ đó chiếm quyền kiểm soát tài khoản mạng xã hội của trẻ.
Vì sao trẻ dễ trở thành nạn nhân của thao túng?
Trẻ em không bị lừa vì kém thông minh, mà vì các em tin tưởng vào sự an toàn của không gian quen thuộc.
- Hiệu ứng “Buồng an toàn” giả tạo: Trẻ thường nghĩ rằng trong group chat của lớp, trong server game yêu thích thì mọi người đều là bạn bè. Tội phạm lợi dụng tâm lý này để thả lỏng sự cảnh giác của trẻ.
- Thiếu khái niệm về Danh tính số: Trẻ chưa hiểu giá trị của dữ liệu cá nhân. Đối với trẻ, mật khẩu chỉ là một chuỗi ký tự để vào chơi game, chứ không phải là chìa khóa mở vào đời tư và tài sản của gia đình.
Pattern hành vi lặp lại và Tác động tâm lý
Mô hình chung của các vụ lừa đảo mạng trẻ em thường tuân theo quy trình: Tiếp cận (kết bạn/tặng quà) -> Tạo tin tưởng -> Tạo áp lực thời gian (phải làm ngay kẻo hết hạn) -> Chiếm đoạt.
Điều nguy hiểm nhất không phải là số tiền bị mất, mà là tác động tâm lý sau đó. Trẻ em khi bị lừa thường rơi vào trạng thái hoảng loạn và sợ bị cha mẹ trừng phạt. Chính nỗi sợ này khiến trẻ chọn cách im lặng, giấu giếm, tạo điều kiện cho kẻ xấu tiếp tục đe dọa tống tiền hoặc lôi kéo trẻ thực hiện các hành vi sai trái khác để “chuộc lỗi”. Sự im lặng này chính là đồng lõa lớn nhất của tội phạm mạng.
Nhóm rủi ro 2: Bắt nạt mạng
Nếu lừa đảo tấn công vào tài sản, thì bắt nạt mạng (Cyberbullying) tấn công trực diện vào nhân phẩm và sức khỏe tinh thần của trẻ. Đây là khía cạnh đen tối nhất trong bức tranh an ninh mạng cho trẻ.
Sự biến tướng so với bắt nạt truyền thống
Khác với bắt nạt học đường truyền thống (thường kết thúc khi tiếng trống tan trường vang lên), bắt nạt mạng không có giới hạn về không gian và thời gian.
- 24/7: Nạn nhân có thể bị tấn công ngay trong phòng ngủ, vào lúc nửa đêm, thông qua các tin nhắn và bình luận.
- Quy mô khuếch đại: Một lời chế giễu ở sân trường chỉ có vài người nghe, nhưng một bài đăng “bóc phốt” trên mạng có thể được hàng nghìn người chia sẻ, tạo ra áp lực tâm lý khủng khiếp không thể xóa bỏ.
Các hình thức
- Body Shaming và Công kích cá nhân: Chế giễu ngoại hình, hoàn cảnh gia đình.
- Cô lập xã hội (Social Exclusion): Cố tình loại trẻ ra khỏi các nhóm chat chung của lớp, tạo lập các nhóm kín để nói xấu.
- Tiết lộ thông tin/hình ảnh riêng tư: Công khai thông tin cá nhân, tin nhắn riêng tư nhạy cảm nhằm mục đích làm nhục.
Theo báo cáo từ Dân Trí (tháng 11/2025), nhiều trẻ em cho biết cảm thấy bất lực vì kẻ bắt nạt thường sử dụng các tài khoản ảo (clone), ẩn danh, khiến nạn nhân không biết đối thủ là ai để phòng vệ.
Hệ quả tâm lý – giáo dục: Vết sẹo vô hình
Vì bắt nạt mạng không để lại vết bầm tím trên cơ thể, phụ huynh rất khó phát hiện nếu không quan tâm sâu sát đến đời sống tinh thần của con.
Hậu quả của nó là sự tàn phá âm thầm: Trẻ rơi vào trạng thái lo âu xã hội (Social Anxiety), trầm cảm, giảm sút kết quả học tập, chán nản việc đến trường và trong những trường hợp nghiêm trọng nhất, có thể dẫn đến hành vi tự hại. Đây là lý do tại sao an ninh mạng cho trẻ cần được xem xét dưới góc độ y tế và tâm lý học đường.
Nhóm rủi ro 3: Xâm hại, tiếp cận không phù hợp và thao túng tâm lý
Bộ Công an và Cục An ninh mạng (A05) đã nhiều lần cảnh báo về sự gia tăng của tội phạm xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, với mức độ tinh vi ngày càng cao.
Không gian nguy cơ cao
Không gian hoạt động của tội phạm không chỉ là các trang web đen, mà đã chuyển dịch sang các nền tảng mạng xã hội phổ biến (Facebook, Zalo, TikTok) và các ứng dụng nhắn tin riêng tư (Telegram).
Chiến thuật Cybergrooming (Dụ dỗ trực tuyến)
Kẻ xấu thường áp dụng chiến thuật “mưa dầm thấm lâu”:
- Xây dựng hình ảnh: Giả dạng là người cùng lứa tuổi hoặc một người lớn thành đạt, thấu hiểu tâm lý.
- Thiết lập lòng tin: Lắng nghe tâm sự, tặng quà, đứng về phía trẻ khi trẻ có mâu thuẫn với gia đình.
- Phá vỡ ranh giới: Dần dần yêu cầu trẻ gửi hình ảnh riêng tư (Sexting) hoặc đề nghị gặp mặt trực tiếp.
Những hành vi xâm hại và thao túng tâm lý trên không gian mạng có thể gây sang chấn tâm lý kéo dài, làm suy giảm lòng tự trọng, niềm tin và khả năng thiết lập ranh giới an toàn của trẻ. Về lâu dài, trẻ có nguy cơ rơi vào trầm cảm, rối loạn lo âu, sợ giao tiếp xã hội, thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và an toàn thân thể ngoài đời thực.
Khoảng trống kỹ năng
Nguyên nhân sâu xa khiến trẻ sa bẫy là sự thiếu hụt kỹ năng xã hội trong môi trường số. Trẻ em Việt Nam thường được dạy phải “lễ phép với người lớn” nhưng ít được dạy kỹ năng từ chối, kỹ năng báo cáo (report) và kỹ năng nhận diện ranh giới an toàn khi giao tiếp trực tuyến.
Góc nhìn xã hội – giáo dục: vì sao không thể đổ lỗi?
Khi một sự cố an ninh mạng xảy ra với trẻ, phản ứng thường thấy là đổ lỗi: “Tại con ham chơi”, “Tại bố mẹ không quản”. Tuy nhiên, dưới góc nhìn xã hội học, đây là một vấn đề cấu trúc chứ không phải lỗi cá nhân.
Internet phát triển nhanh hơn năng lực bảo vệ
Tốc độ phát triển của công nghệ là hàm mũ, trong khi tốc độ thích ứng của giáo dục và chính sách là hàm tuyến tính. Chúng ta đang để trẻ em bước vào một thế giới siêu kết nối với những công cụ bảo vệ của thế kỷ trước. Sự thiếu đồng bộ giữa Gia đình – Nhà trường – Xã hội tạo ra những lỗ hổng mà tội phạm mạng dễ dàng khai thác.
Sự đứt gãy trong giáo dục hiện tại
Tại nhà trường, môn Tin học thường tập trung vào kỹ năng sử dụng công cụ (Word, Excel, Lập trình) hơn là tư duy an toàn. Các nội dung về an ninh mạng cho trẻ thường chỉ dừng lại ở các buổi nói chuyện chuyên đề ngoại khóa, mang tính cảnh báo, dọa nạt hơn là trang bị kỹ năng thực chiến.
Từ cá nhân đến vấn đề toàn cầu
Các mối nguy hại trên không gian mạng là xuyên biên giới. Một đứa trẻ ở Việt Nam có thể bị bắt nạt bởi một nhóm người ở quốc gia khác, hoặc tiếp cận nội dung độc hại từ máy chủ nước ngoài. Do đó, việc bảo vệ trẻ không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng gia đình mà cần một chiến lược tổng thể về năng lực số quốc gia (Digital Competency).
Tại sao 2026 không thể tiếp tục để trẻ “tự bơi”?
Bức tranh năm 2025 đã cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt của tính chất rủi ro: Từ Ngẫu nhiên (Random) sang Thường nhật (Daily).
- Trước đây, việc gặp lừa đảo hay mã độc là chuyện hiếm gặp.
- Nay, nó là nguy cơ thường trực mỗi khi trẻ mở điện thoại.
Chúng ta không thể tiếp tục để trẻ “tự bơi” và học từ sai lầm, bởi cái giá của sai lầm trên không gian mạng hiện nay quá đắt (mất danh dự, ám ảnh tâm lý suốt đời, thiệt hại tài chính lớn). Kỹ năng an ninh mạng cho trẻ cần được xem là một loại “vắc-xin số” (theo cách gọi của Bộ KH&CN), cần được tiêm phòng trước khi trẻ tiếp xúc với môi trường độc hại. Chậm trễ một năm giáo dục đồng nghĩa với việc chấp nhận thêm hàng nghìn trường hợp trẻ em bị tổn thương không đáng có.
Định hướng giải pháp giáo dục: từ nhận diện đến năng lực
Để giải quyết bài toán này, giáo dục an toàn số cần một cuộc cách mạng về phương pháp tiếp cận.
Nguyên tắc giáo dục mới
- Gắn với bối cảnh thực tế: Bài học không thể là lý thuyết suông mà phải gắn với các tình huống đời sống số hằng ngày của trẻ (ví dụ: xử lý thế nào khi bị add vào nhóm chat lạ, làm gì khi bạn bè nhờ nạp thẻ game).
- Phân tầng theo độ tuổi: Trẻ 7 tuổi cần học về bảo vệ mật khẩu, trong khi trẻ 15 tuổi cần học về dấu chân số và luật an ninh mạng.
Góc nhìn thực tiễn tại Việt Nam: Sự chuyển dịch chiến lược từ các đơn vị EdTech
Tại Việt Nam, đã có những tín hiệu tích cực khi các đơn vị giáo dục công nghệ tư nhân bắt đầu nhận thức rõ vai trò “người gác cổng” của mình. Thay vì chỉ tập trung dạy kỹ năng cứng (lập trình, robotics), các hệ thống giáo dục tiêu biểu như Học viện Sáng tạo Công nghệ Teky đang tiên phong tích hợp tư duy an toàn vào lộ trình đào tạo.
Minh chứng rõ nét nhất cho cam kết này là việc Teky triển khai khóa học “An ninh mạng và An toàn số” hoàn toàn miễn phí dành cho cộng đồng. Động thái này cho thấy sự chuyển dịch tư duy quan trọng: An ninh mạng cho trẻ không còn là một dịch vụ thương mại xa xỉ, mà được xác định là một “quyền lợi giáo dục” cơ bản mà mọi đứa trẻ cần được tiếp cận.
Thông qua chương trình này, học sinh được trang bị năng lực “Công dân số” dựa trên 3 trụ cột phòng vệ thiết yếu:
- Bảo mật thực chiến: Chuyển từ lý thuyết sang kỹ năng quản trị mật khẩu, bảo vệ dữ liệu và danh tính số (Digital Identity).
- Nhận diện rủi ro: Rèn luyện tư duy phản biện (Critical Thinking) để tự phát hiện lừa đảo, tin giả và các bẫy thao túng tâm lý.
- Ứng xử văn minh: Giáo dục Đạo đức số (Digital Ethics) và Lòng trắc ẩn trực tuyến (Digital Empathy) để ngăn chặn bắt nạt mạng từ gốc.
Kết luận: 2025 đã trả lời quá rõ
Bức tranh rủi ro Internet năm 2025 với gam màu tối của lừa đảo mạng trẻ em, bắt nạt trực tuyến và thao túng tâm lý là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Nó khẳng định rằng Internet không phải là môi trường an toàn mặc định.
An ninh mạng cho trẻ không còn là một kỹ năng phụ hay một lựa chọn “có thì tốt”. Nó đã trở thành kỹ năng sinh tồn thiết yếu, ngang hàng với kỹ năng tham gia giao thông hay phòng chống đuối nước. Sự trì hoãn trong giáo dục an toàn số chính là sự thỏa hiệp với rủi ro.
Câu hỏi dành cho các bậc phụ huynh hiện đại không còn là “Có nên cho con dùng Internet hay không?”, bởi đó là xu thế không thể đảo ngược. Câu hỏi đúng phải là: “Con đã được trang bị ‘chiếc áo giáp’ nào để bước vào thế giới đó một cách an toàn và kiêu hãnh?”.
Xem thêm: An ninh mạng cho trẻ – Kiến thức nền tảng để phụ huynh đồng hành cùng con trong kỷ nguyên số
Hướng dẫn đăng ký khóa học An ninh mạng cho trẻ (MIỄN PHÍ)
Nhằm giúp phụ huynh và học sinh bắt đầu từ những kỹ năng an toàn số cốt lõi, chương trình khóa học An ninh mạng cho trẻ (MIỄN PHÍ) đã được xây dựng theo hướng thực hành – tình huống – phù hợp độ tuổi. Khóa học tập trung vào các nội dung nền tảng như nhận diện rủi ro, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử văn minh trên không gian mạng và cách xử lý khi gặp sự cố.
Phụ huynh có thể đăng ký cho con tham gia hoàn toàn miễn phí bằng cách nhấn vào đường link bên dưới, điền thông tin cơ bản và làm theo hướng dẫn. Sau khi đăng ký thành công, thông tin chi tiết về cách học sẽ được gửi trực tiếp để phụ huynh chủ động sắp xếp cho con.
Nhấn vào đây để đăng ký khóa học An ninh mạng cho trẻ – MIỄN PHÍ
