Trẻ em trở thành mục tiêu của tội phạm mạng: Nhìn từ thực tiễn 2025
Từ vụ nữ sinh lớp 10 bị lừa ở Lai Châu đến vấn nạn “bắt cóc ảo” tại Quảng Ninh, tội phạm mạng năm 2025 đang chuyển hướng tấn công vào trẻ em bằng những kịch bản thao túng tâm lý tinh vi nhất. Thay vì các biện pháp cấm đoán thiết bị lỗi thời, bài viết đi sâu phân tích thực trạng và cung cấp chiến lược trang bị năng lực an ninh mạng cho trẻ toàn diện, giúp phụ huynh chuyển từ thế bị động sang chủ động bảo vệ con trên không gian số.
Khi “nguy hiểm trên Internet” không còn là chuyện ngẫu nhiên
Trong suốt một thập kỷ qua, khi nói đến an ninh mạng cho trẻ, phần lớn phụ huynh thường hình dung về những rủi ro mang tính “tai nạn” ngẫu nhiên: con vô tình bấm vào một đường link xấu, con nhìn thấy một hình ảnh bạo lực, hay con bị cuốn vào một trò chơi điện tử. Tuy nhiên, bước sang năm 2025, bối cảnh số đã thay đổi một cách căn bản và tàn khốc hơn.
Trẻ em thế hệ Alpha và Gen Z đời cuối không chỉ sử dụng Internet nhiều hơn, mà các em đang sống, học tập và kiến tạo danh tính của mình trên không gian đó. Sự tương tác sâu sắc qua game online, mạng xã hội, các server chat riêng (Discord, Telegram) đã mở ra những cánh cửa kết nối vô tận, nhưng đồng thời cũng phơi bày những “lỗ hổng” bảo mật nghiêm trọng.
Do đó, việc kiểm soát thiết bị hay cấm đoán Internet đã trở thành những biện pháp lỗi thời. Muốn bảo vệ con, phụ huynh cần một tư duy mới: chuyển từ việc “xây tường ngăn cấm” sang việc trang bị “năng lực tự vệ số”.
Thực tiễn 2023–2025: Trẻ em đang bị nhắm tới như thế nào?
Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề, chúng ta cần nhìn thẳng vào những con số và sự kiện thực tế, thay vì những cảnh báo chung chung.
Những con số biết nói về sự mất an toàn
Các báo cáo uy tín trong nước và quốc tế đều chỉ ra một thực trạng đáng báo động về môi trường mạng tại Việt Nam. Theo số liệu từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), có tới hơn 53% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam từng tiếp xúc với các nội dung độc hại, bao gồm bạo lực, khiêu dâm và thông tin sai lệch trên mạng.
Đáng lo ngại hơn, cảm giác “bất an” không chỉ đến từ nội dung thụ động mà đến từ các tương tác chủ động. Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) chỉ ra rằng khoảng 40% trẻ em cảm thấy không an toàn hoặc thừa nhận từng bị đe dọa, lừa đảo trực tuyến. Điều này chứng tỏ không gian mạng đối với trẻ em hiện nay không còn là “sân chơi” đơn thuần, mà đã trở thành một môi trường đầy rẫy cạm bẫy.
Nguồn: Nguồn: Báo Tiền phong
Sự tiến hóa của các hình thức tấn công
Không còn dừng lại ở việc lừa mã thẻ cào điện thoại hay hack tài khoản game đơn giản, tội phạm mạng năm 2025 đã nâng cấp thủ đoạn lên mức độ thao túng tâm lý phức tạp (Social Engineering).
- Lừa đảo “Việc nhẹ lương cao” (Financial Scams): Đánh vào nhu cầu khẳng định bản thân và muốn kiếm tiền sớm của trẻ vị thành niên. Vụ việc hai nữ sinh lớp 10 tại Lai Châu bị dụ dỗ bỏ học xuống Hà Nội vào tháng 10/2025 là minh chứng rõ nét nhất.
- Bắt cóc ảo (Virtual Kidnapping): Đây là hình thức tấn công tàn nhẫn nhất, khi kẻ xấu cô lập trẻ khỏi gia đình, ép trẻ tự quay video hoặc dàn dựng hiện trường giả để tống tiền cha mẹ.
- Dụ dỗ và Xâm hại (Grooming): Kẻ xấu kiên nhẫn đóng vai bạn bè hàng tháng trời, xây dựng lòng tin trong các nhóm chat kín, sau đó yêu cầu trẻ gửi hình ảnh nhạy cảm để tống tiền hoặc ép buộc gặp gỡ.
Điểm chung: Không cần kỹ thuật cao, chỉ cần hiểu tâm lý
Điểm đáng sợ của các vụ việc gần đây là tội phạm không cần sử dụng mã độc (malware) hay kỹ thuật hack cao siêu. Vũ khí mạnh nhất của chúng là sự thấu hiểu tâm lý non nớt của trẻ. Chúng biết trẻ sợ gì (sợ bố mẹ mắng, sợ công an) và trẻ muốn gì (muốn được công nhận, muốn có tiền tiêu vặt), từ đó xây dựng kịch bản thao túng hoàn hảo.
Xem thêm: Từ lừa đảo đến bắt nạt mạng: Bức tranh rủi ro internet với trẻ em năm 2025
Minh chứng sống động: Từ lừa đảo tài chính đến khủng bố tinh thần
Chỉ trong vòng 3 tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026, liên tiếp các vụ việc nghiêm trọng xảy ra, vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về sự leo thang của tội phạm mạng nhắm vào giới trẻ.
Tháng 10/2025: Bẫy “Việc nhẹ lương cao” tại Lai Châu
Vụ việc hai nữ sinh sinh năm 2010 tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè, Lai Châu là hồi chuông cảnh tỉnh đầu tiên. Tin lời người lạ trên Facebook về một công việc nhàn hạ tại Hà Nội, hai em đã trốn gia đình bắt xe khách rời đi. Rất may mắn, Công an xã Pa Tần đã kịp thời phát hiện và ngăn chặn.
Bài học: Tội phạm mạng có thể tác động trực tiếp đến hành vi vật lý của trẻ, khiến trẻ rời bỏ môi trường an toàn (gia đình/nhà trường) để dấn thân vào nguy hiểm.
Tháng 12/2025: “Bắt cóc ảo” và nỗi sợ hãi tại Quảng Ninh
Nếu vụ việc Lai Châu đánh vào lòng tham, thì vụ việc tại Quảng Ninh lại đánh vào nỗi sợ. Một nữ sinh sinh năm 2005 đã bị kẻ xấu giả danh cơ quan chức năng đe dọa qua điện thoại, thao túng tâm lý đến mức em phải tự thuê nhà nghỉ, cắt đứt liên lạc với gia đình và giao toàn bộ quyền kiểm soát Zalo cho chúng. Kẻ lừa đảo sau đó đã dùng chính tài khoản của em để nhắn tin tống tiền gia đình 200 triệu đồng.
Tội phạm có khả năng cô lập nạn nhân ngay tại địa phương, biến công nghệ thành công cụ giam lỏng tinh thần.
Tháng 01/2026: Đỉnh cao thao túng – Điều khiển nạn nhân di chuyển liên tỉnh
Đầu năm 2026, vụ việc nam sinh viên T.H.K (22 tuổi) tại Đà Nẵng bị lừa 124 triệu đồng và bị ép di chuyển qua nhiều tỉnh thành (TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai) đã phá vỡ mọi lầm tưởng về việc “chỉ trẻ nhỏ mới bị lừa”. . Kẻ xấu đã biến nạn nhân thành một “con rối”, điều khiển hành trình di chuyển nhằm gây nhiễu loạn thông tin điều tra.
Giới tính, độ tuổi hay trình độ học vấn không phải là “tấm khiên” an toàn trước các kịch bản thao túng tâm lý tinh vi.
Nguyên nhân gốc rễ (Root Causes): Vì sao trẻ dễ bị thao túng?
Để giải quyết bài toán an ninh mạng cho trẻ, chúng ta không thể chỉ nhìn vào hiện tượng. Cần phân tích sâu vào nguyên nhân gốc rễ dưới góc độ Thần kinh học và Tâm lý học.
Sự phát triển chưa hoàn thiện của não bộ
Về mặt sinh học, vỏ não trước trán (Prefrontal Cortex) – vùng chịu trách nhiệm ra quyết định, đánh giá rủi ro và kiểm soát xung động – là vùng phát triển chậm nhất và chỉ hoàn thiện khi con người khoảng 25 tuổi.
Trẻ em từ 7-18 tuổi, dù thông minh và thành thạo công nghệ, nhưng não bộ vẫn hoạt động chủ yếu dựa trên hệ viền (Limbic System) – trung tâm của cảm xúc. Điều này giải thích tại sao khi kẻ xấu tạo ra tình huống khẩn cấp (“Tài khoản của bạn sẽ bị khóa”, “Công an đang truy nã”), trẻ thường hoảng loạn và hành động theo bản năng thay vì tư duy logic.
Tâm lý đặc thù của lứa tuổi vị thành niên
- Hội chứng FOMO (Sợ bị bỏ lỡ) & Nhu cầu khẳng định: Trẻ rất sợ bị bạn bè chê cười là “lạc hậu” nếu không tham gia trào lưu mới, hoặc muốn chứng tỏ mình đã lớn, có thể tự kiếm tiền, tự giải quyết vấn đề.
- Nỗi sợ quyền lực & Sợ bị phán xét: Kẻ xấu thường dọa nạt: “Nếu nói với bố mẹ sẽ bị bắt đi tù”, “Nếu không làm theo sẽ bị tung ảnh nhạy cảm”. Nỗi sợ này khiến trẻ chọn cách im lặng và tự xử lý, vô tình lún sâu hơn vào bẫy.
Môi trường số có độ rủi ro cao
Không gian mạng hiện nay được thiết kế để gây nghiện và giữ chân người dùng. Game online, mạng xã hội, các nhóm chat kín tạo ra ảo giác về sự an toàn và ẩn danh. Trong môi trường đó, ranh giới giữa người tốt và kẻ xấu bị xóa nhòa. Một avatar dễ thương có thể ẩn chứa một tội phạm ấu dâm; một lời mời gọi hấp dẫn có thể là khởi đầu của một vụ buôn người.
Khoảng trống trong giáo dục an ninh mạng
Chúng ta dạy con đội mũ bảo hiểm khi ra đường, dạy con không đi theo người lạ, nhưng lại hiếm khi dạy con cách xử lý khi bị bắt nạt trên mạng hay cách nhận biết một đường link lừa đảo.
- Gia đình: Thường chỉ tập trung vào việc quản lý thời gian sử dụng thiết bị (Screen time) mà thiếu hụt kiến thức để hướng dẫn con về kỹ năng số.
- Nhà trường: Các chương trình giáo dục hiện tại phần lớn vẫn nặng về lý thuyết tin học văn phòng, thiếu các khóa học thực chiến về an toàn thông tin và an ninh mạng cho trẻ.
Góc nhìn hành vi: Tội phạm mạng đang “đọc vị” trẻ em như thế nào?
Dưới góc nhìn của các chuyên gia an ninh mạng, các cuộc tấn công nhắm vào trẻ em đều tuân theo một quy trình tâm lý học hành vi (Behavioral Psychology) rất bài bản.
Quy trình thao túng 4 bước
- Tiếp cận & Tạo thiện cảm: Kẻ xấu xuất hiện tại nơi trẻ thường lui tới (game, TikTok, Fanpage thần tượng), đóng vai người cùng sở thích, lắng nghe và chia sẻ.
- Xây dựng lòng tin & Phụ thuộc: Chúng tặng quà (skin game, tiền ảo), tâm sự những chuyện bí mật, khiến trẻ cảm thấy đây là “người duy nhất hiểu mình”.
- Tạo khủng hoảng hoặc Cám dỗ: Khi cá đã cắn câu, chúng bắt đầu đưa ra yêu cầu (gửi ảnh, chuyển tiền, gặp mặt) hoặc tạo ra các tình huống đe dọa giả tạo (như vụ bắt cóc online ở Quảng Ninh).
- Cô lập: Bước quan trọng nhất là yêu cầu trẻ giữ bí mật: “Đây là chuyện riêng của hai ta”, “Bố mẹ em sẽ không hiểu đâu”. Sự cô lập này cắt đứt mọi sự hỗ trợ từ người lớn.
Tại sao trẻ khó tự thoát?
Khi rơi vào bẫy, trẻ thường bị tê liệt về mặt nhận thức. Các em không phân biệt được đâu là lỗi của mình, đâu là hành vi phạm pháp của đối phương. Sự xấu hổ (vì lỡ gửi ảnh nhạy cảm) hoặc sợ hãi (vì lỡ làm mất tiền) khiến các em chọn cách im lặng chịu đựng, tạo điều kiện cho kẻ xấu tiếp tục tống tiền hoặc thao túng sâu hơn.
Vì sao kiểm soát thiết bị là chưa đủ?
Phản xạ đầu tiên của nhiều phụ huynh khi thấy các rủi ro trên là cài đặt các phần mềm kiểm soát (Parental Control), thu điện thoại hoặc tắt mạng. Tuy nhiên, các giải pháp kỹ thuật này có những giới hạn chí mạng.
Giới hạn của “Tường lửa” kỹ thuật
Phần mềm có thể chặn trang web đen, nhưng không thể chặn một người lạ nhắn tin dụ dỗ con trên Zalo. Phần mềm có thể giới hạn giờ chơi game, nhưng không thể ngăn con bị bắt nạt trong 30 phút chơi đó. Kẻ xấu tấn công vào con người (Human Firewall), chứ không tấn công vào phần mềm.
Hiệu ứng ngược của sự cấm đoán
Việc cấm đoán cực đoan thường dẫn đến tâm lý chống đối. Trẻ sẽ tìm cách “lách luật”, ra quán net, mượn máy bạn bè hoặc sử dụng các thiết bị ẩn. Khi đó, nếu gặp sự cố, trẻ sẽ càng không dám chia sẻ với bố mẹ vì sợ bị phạt thêm.
An toàn thực sự không đến từ việc tước bỏ công cụ, mà đến từ năng lực nội tại của trẻ. Một đứa trẻ có kiến thức an ninh mạng sẽ biết cách tự bảo vệ mình ngay cả khi không có bố mẹ giám sát.
Xem thêm: Nghiện game ở trẻ em: từ dấu hiệu nhận biết đến lộ trình cai nghiện hiệu quả cho cha mẹ
Năng lực tự vệ số: Trẻ 7–18 tuổi cần gì để vừa học vừa chơi an toàn?
Vậy đâu là giải pháp căn cơ? Theo các chuyên gia và chiến dịch “Không một mình” do Cục An ninh mạng (A05) phát động tháng 10/2025, trẻ em cần được trang bị hệ thống kỹ năng số toàn diện.
Bộ quy tắc 3 KHÔNG – 3 CÓ (Chiến lược phòng vệ)
Đây là bộ quy tắc vàng khuyến nghị mọi gia đình nên áp dụng:
- 3 KHÔNG:
- Không tò mò click vào đường link lạ hay tin vào lời mời “việc nhẹ lương cao”.
- Không hoảng sợ và làm theo lời đe dọa của người lạ (vì đó là bẫy tâm lý).
- Không gửi tiền, mã OTP hay thông tin cá nhân/hình ảnh riêng tư cho bất kỳ ai chưa xác thực.
- 3 CÓ:
- Có thói quen chia sẻ với cha mẹ/thầy cô về những mối quan hệ trên mạng.
- Có ý thức lưu lại bằng chứng (chụp màn hình, ghi âm) khi bị quấy rối.
- Có số điện thoại hỗ trợ khẩn cấp (Tổng đài 111 hoặc cơ quan công an) để cầu cứu
Tư duy phản biện (Critical Thinking)
Trẻ cần được dạy thói quen đặt câu hỏi ngược (Skepticism): “Tại sao người này lại tốt với mình vô điều kiện?”, “Tại sao việc dễ thế này mà họ không mời người nhà làm?”, “Thông tin này có nguồn kiểm chứng không?”. Tư duy phản biện chính là liều vắc-xin số mạnh nhất chống lại mọi hình thức lừa đảo.
Kỹ năng Công dân số (Digital Citizenship)
An ninh mạng cho trẻ còn bao gồm việc dạy trẻ cư xử văn minh trên mạng. Hiểu về dấu chân số (Digital Footprint), hiểu rằng mọi hành động trên mạng đều để lại hậu quả thực tế, và biết tôn trọng người khác để tránh trở thành nạn nhân hoặc thủ phạm của bắt nạt trực tuyến.
Bảo vệ trẻ trên Internet là câu chuyện năng lực, không phải may rủi
Tội phạm mạng đã thay đổi chiến lược, trở nên tinh vi và tàn nhẫn hơn. Vì vậy, giáo dục gia đình cũng cần một cuộc cách mạng. Thay vì cấm đoán hay phó mặc cho may rủi, phụ huynh hiện đại cần chủ động trang bị năng lực đúng đắn cho con. An ninh mạng cho trẻ phải được xem là một kỹ năng sinh tồn thiết yếu, quan trọng ngang hàng với việc học bơi hay học ngoại ngữ.
Để đồng hành cùng phụ huynh trong hành trình đầy thách thức này, Teky tự hào giới thiệu chương trình đào tạo chuyên biệt, giúp hệ thống hóa kiến thức an toàn số cho trẻ em Việt Nam. Chúng tôi tin rằng, cách bảo vệ con tốt nhất không phải là cất giấu con trong lồng kính, mà là trao cho con tấm khiên tri thức để con tự tin bước ra biển lớn Internet một cách an toàn và bổ ích.
Nhận ngay Khóa học An toàn số & Công dân số (Miễn phí) dành riêng cho học sinh Tiểu học & THCS tại Teky: https://edtech.teky.edu.vn/khoahocmienphi?
Nguồn tham:
- [1] Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an: Kịp thời phát hiện, ngăn chặn hai nữ sinh lớp 10 rơi vào bẫy lừa “việc nhẹ, lương cao” (14/10/2025).
- [2] Báo Tuổi Trẻ Online: Nữ sinh bị lừa cắt liên lạc với gia đình, tống tiền 200 triệu (17/12/2025).
- [3] Báo Tiền Phong: Nam sinh bị nhóm ‘bắt cóc online’ khống chế ép chuyển tiền và di chuyển qua nhiều tỉnh thành (03/01/2026).
- [4] Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) & UNICEF: Các báo cáo về an toàn trực tuyến cho trẻ e
